home | about | partners | faq | contact


  play details
 
search

You can use wildcards.
 
 advanced search >>
 
 select language of
translation >>
 
 alphabetical list
by playwright >>
play "Cancer"

original title Kanker 
original language Dutch 
playwright Gerardjan Rijnders
world premiere 1996
title of translation Cancer 
language of translation English 
translator Robert Klinkenberg
synopsis Een man en een vrouw proberen grip te krijgen op het ongrijpbare: de vrouw, Maria genaamd, heeft kanker. Ze noemt de ziekte haar 'zwangerschap' om het woord kanker niet uit te hoeven spreken en misschien de ernst te verzachten. Maar het is een ongewenste, onvoorziene zwangerschap, het gezwel groeit en zal geen vreugde brengen maar de drager doden. Als je de vergelijking met de Bijbelse Maria omdraait, leidt dat tot de conclusie dat het kind, volgens de schrijver, een dodelijke vrucht van de moeder gods is, met alle connotaties die daarbij horen. De vergelijking is op zijn plaats, omdat de man volgens de regieaanwijzingen Jozef heet. Ook hier staat Jozef machteloos. Hij wil Maria steunen, omhelzen, maar zij laat dit nauwelijks toe. Ze haat zijn, en haar eigen onmacht ten aanzien van haar 'zwangerschap'. Waarom zij wel en Thea niet, vraagt ze zich af.
In de woordenwisseling tussen de man en vrouw vormt zich het portret van een stel dat al zolang samenleeft en zo vertrouwd is geworden, dat het aan een halve zin of half woord genoeg heeft, tenminste, dat denken ze en zo spreken ze. Misverstanden buitelen over elkaar heen, omdat ze elkaars zinnen verkeerd aanvullen en interpreteren. Ook de toeschouwer maakt in het hoofd de zinnen en woorden af, waardoor hij of zij steeds achterop raakt bij de volgende zinnen. Net zo blijven de sprekers op het podium steeds een zin achter, en een deel van de dialogen bestaat uit een vraag over een van de laatste zinnen van de ander. Hieruit blijkt des te meer dat de teksten van Rijnders vooral speelteksten zijn, omdat de werking dan pas echt duidelijk wordt.
De woorden zijn in dit stuk als de cellen waaruit kanker (of de baby) ontstaat: ze lijken als losse cellen onschuldig, maar kunnen samengepakt een kwaadaardige, dodelijke vorm aannemen. Zo kan een kleine verspreking aan de basis staan van een groot misverstand, net zoals een misstap kan leiden tot een oorlog, of, om binnen de gegevens van het stuk te blijven, een baby aan de basis kan staan van een wereldreligie. Zo weet Rijnders in Kanker met een opeenvolging van halve zinnen, soms bestaande uit één woord, een wereld van betekenissen op te roepen. Hij laat zien dat aan de grote zaken en gebeurtenissen altijd kleine bouwstenen ten grondslag liggen.

Kanker is geschreven in opdracht van de Vlaamse Toneelgroep Stan en ging in première op 13 september 1996 in de regie van Sara de Roo en Guy Dermul.


Fragment



Stilte


Maria: Ik zag een oranje vrouw in de metro
Oranje jas
Oranje gezicht
Sinaasappelvrouw

Stilte

Maria: Naast me zat een man

Jozef: In de metro?

Maria: Ja
Een man
Met een walkman
En een boek
En terwijl hij las
Hield hij zijn wijsvinger
Bij de regels
Niet bij de woorden
Maar bij de regels
Dat vond ik lief
Die vinger
Waarmee hij zich vastklampte
Aan de wereld

Jozef: Net als jij

Maria: Wat wie?

Jozef: Die vinger
Die sinaasappel
Bestraald
Rok gezien
Giftige zonnebank

Maria: Waarom alles reduceren tot…

Jozef: Tot zwanger?

Maria: Ja?

Jozef: Het gebeurt mij ook
In de metro
Overal
Ik zie wat ík zie
Wat míj opvalt
Míjn dagboek
Dat is geen verwijt

Maria: Ik zag ook een man die mij aankeek…


Jozef: Ja?

Maria: En ik werd verliefd op hem
Ik hou van hem
We stapten op hetzelfde station uit
Hij gaat met me mee
Ik ga met hem mee
Dacht ik
Naar zijn huis
Stelde ik me voor
Maar hij ging naar rechts
En ik moest naar links
Naar hier

Jozef: Dank je

Stilte

Maria: Sentimentele zak
Traanklier
Protofascist
Pruisisch-blauw

Jozef: Wat?

Maria: Ik zat niet
In de metro
Tegenover de dood
Dat dat dat…

Jozef: Zeg ik niet

Maria: Wel
Zeg je wel
Zeg je zonder het te zeggen

Jozef: Dus zeg ik het niet!

Maria: Je zegt het zonder te zeggen
Omdat je het wil zeggen zonder het te zeggen
Sinaasappel is chemo
Vinger is houvast
Rechts is niet links
Jij spijkert me vast
Aan de zwangerschap
Waarvan jij mij verwijt
Dat ik me eraan vastspijker
Toch?
Om nog eens een rotwoord te gebruiken
Toch?

Jozef: Nee

Maria: Nee?

Jozef: Ja maar…

Maria: Maar?

Stilte


Fragment 2

Stilte

Jozef: Er zijn mensen die zeggen die dingen gewoon
'Lekker weertje, he?'
'Fijne wandeling, toch?'
'Zitten wij even lekker te smikkelen'
Ik durf dat niet
Ik vind dat bijna onbeschoft
Het zijn toch alleen maar constateringen
Die betekenen verder toch niets meer
Je zegt toch ook niet:
'Straks gaan we dood'?

Maria: In een bepaalde context zou dat toch heel verhelderend

Jozef: Die context vertroebelt juist
Dat gesprek wordt dan de context
En alles wat gezegd wordt lijkt een alibi
Terwijl het niet meer dan wat voetnoten zijn
Bij een ademhaling
Bij iets dat niet gezegd hoeft of kan
Dat gezeur over 'zelfverwijt' bijvoorbeeld
Dat ik gisteren in de trein hoorde
Hoe ontroerend ook…
Twee jonge kinderen
Geverfd haar
Een oorring in, allebei
Zij las Don DeLillo
Hij Stephen King
En ik wist: dat gaat niet goed
Je hoort het niet
De woorden hoor je niet
Je hoort een ritme
Een monotonie
Een opgejaagd zijn
Een stem een octaaf te hoog
Ik kijk opzij
Hij kijkt naar de asbak
Of naar zijn lul
Zonder 'm te willen zien
En zij kijkt naar hem
Zij kraakt hem
Zij wil hem ergens hebben
DeLillo?
Hij begrijpt niet waar zij het over heeft
Het zweet zou hem uitbreken
Als hij dat wist
Stephen King?
En het enige woord dat ik versta is:
'Zelfverwijt'

Maria: Dat zegt hij?

Jozef: Nee zij
'Zelfverwijt' zeg je alleen maar
Tegen iemand die uit angst
Uit verlegenheid
Uit het besef dat alles wat je zegt
Ook het tegendeel kan gaan betekenen
Dus Stephen King leest
Teneinde niets meer te hoeven zeggen
Omdat ieder woord het toch maar aflegt…
Hij denkt alleen maar:
'We hebben toch fantastisch geneukt vannacht'
'En moet ik me daar dan over schamen
Of dat ik Stephen King lees
Terwjil als ik Stephen King niet lees
Dan zouden we ook niet zo fantastisch geneukt hebben'

Maria: Hier heb ik dus
Niks mee te maken

Jozef: Of wel

Maria: Nee!

Stilte

Maria: Ze zei…

Jozef: Rok?

Maria: Rok?
Nee
Ze zei:
Hij zou kunnen inzien…

Jozef: Ik?

Maria: Hij zou kunnen proberen
In te zien…

Jozef: Ik?

Maria: Ja

Jozef: Zei wie?

Maria: Zei Thea

Jozef: Thea?

Maria: Thea ja
Dat Thea Thea-loos leeft
Betekent niet
Dat Thea lult ja?

Jozef: Je haat Thea

Maria: Omdat ze leeft?

Jozef: Omdat ze theaat
Weet ik veel

Maria: Ik haat Thea niet
Ik haat het argument 'Thea'
Ik haat
Wanneer jij Thea gebruikt

Jozef: Ik Thea gebruik?


Maria: Als argument
Dat ze leeft
Tegen mij
Trouwens:
Leeft Thea?
Jozef: Jij zei het

Maria: Ja
Thea leeft
En wij praten
Wij hebben…
Ik ga niet dood
Ik hoef alleen opeens
Nooit meer te pissen
Houden we het daarop
Laten we
Laten we het laten
Laten we het laten laten
Laten we het laten laten laten
Zoiets
Kanker
Zwanger
Ik hou van je
Jij houdt van Peter

Jozef: Ik hou van jou

Maria: Nee

Stilte

 
further information click here
 
« back




   Czech Republic »
   Finland »
   France »
   Germany »
   Netherlands »
   Poland »
   United Kingdom »
   Slovakia »
   Sweden »
   Further Projects »
home | contact | disclaimer © 2017 Information Centre for Drama in Europe (ICDE). All rights reserved.